Դարձյալ փոթորիկի մասին...

2017-11-17-ին «ԱԶԳ»-ում (http://www.azg.am/AM/2017111708) տպագրել է, անվանի գիտնականների բաց նամակը առ այն, որ IV-րդ դասարանի դասագրքում տեղ են գտել կեղծ գիտական պնդումներ։

2017-12-22-ին ես «ԱԶԳ»-ում (http://www.azg.am/AM/2017122215) հրապարակել եմ մի այլ նամակ, որում քննադատել եմ այդ չորս գիտնականներին։

2018-01-12-ին նորից «ԱԶԳ»-ում (http://www.azg.am/AM/2018011207) այդ չորս գիտնականներից մեկը` հանրաճանաչ գիտնական Վահագն Գուրզադյանը, նորից փորձել է շարունակել խոսակցությունը և իրեն հարմար ձևով ներկայացնել իրականությունը։

Իսկ իրականությունը սա է։

Չորս գիտնականների նամակը անթույլատրելի էր, քանի որ այդ նամակում բարձրացվել էին 2 տարբեր հարցեր և նամակը ստորագրողներից ոչ մեկը իրավունք չուներ պնդումներ անել այդ երկու հարցերի շուրջ միաժամանակ։

- Քարահունջի հարցում հարգարժան ԳՈՒՐԶԱԴՅԱՆ ՎԱՀԱԳՆՆ (ֆիզ.մաթ.գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր) և ԳԱԶԱԶՅԱՆ ԷԴՄՈՆՆ (ֆիզ.մաթ.գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր) չունեին իրավունք ներկայանալ որպես այդ բնագավառից տեղյակ մասնագետներ։

Այսինքն` Քարահունջի հարցի դեպքում ստորագրողներից առնվազն երկուսը դիլետանտ էին։

Հարց կարող է առաջանալ։ Իսկ ինչո՞ւմ էին մեղադրում Պարիս Հերունուն։ Այո, հարգելի ընթերցող։ Իրենք մեղադրում էին Պարիս Հերունուն պատմության բնագավառում դիլետանտիզմի մեջ։ Այսքանը։

Եվ ես իրենց հետ համամիտ եմ։ Ավելի ճիշտ կլինի եթե ասեմ, որ ինձ ԹՎՈՒՄ է, որ այդ երկու հարգարժան պատմաբան-գիտնականները իրավացի են։

Այսինքն, երևի թե այդ նույն բնագավառի տեսանկյունից դիլետանտներ Վահագն Գուրզադյանը և Էդմոնդ Գազարյանը ևս իրավացի են, մեղադրելով Պարիս Հերունուն դիլետանտիզմի մեջ։

Հետաքրքիր է ստացվում` մի դիլետանտը մեղադրում է մի ուրիշ դիլետանտի և ուզում է ներկայանալ ՈՉ ԿԵՂԾ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ անունից։ Պարադոքս։

- Ռադիոդիտակի հարցում ճիշտ նույնը վերաբերվում է հարգարժան գիտնականներ Պավել Ավետիսյանին ու Աշոտ Փիլիփոսյանին։ Այո։ Այդ բնագավառում իրենք մասնագետ չեն և հնարավոր է, որ այս խայտառակ պատմության մեջ են ընկել առանց գիտակցելու։

Հարգարժաններս` Դուք ի՞նչ իրավունք ունեք այդ բնագավառի հարցերի (ռադիոդիտակի) մեջ այսքան կտրուկ կարծիքներ ներկայացնել։ Չէ որ Դուք հենց պայքարում եք նրանց դեմ, ովքեր առանց հասկանալու պնդումներ են անում այն բնագավառներում, որտեղ չունեն բավարար գիտելիքներ։

Քարահունջի հարցը ավարտեցի։

Իսկ ինչ վերաբերվում է Ռադիոաստղադիտակին, ապա վախենում եմ ենթադրել, որ շատ հնարավոր է, որ այդ նամակի առաջին երկու հեղինակները ևս դիլետանտ են։

Պրն Վահագն Գուրզադյանը գրում է` «Հիշեցնենք, որ գիտական է համարվում արդյունքը, որ առնվազն հրատարակվել է գրախոսվող գիտական ամսագրերում: Հասկանալի է, որ անգամ հրատարակվածՙ ինքնին կարեւոր որեւէ արդյունք, դեռեւս արժանի չէ մտնել դպրոցական դասագիրք:»։

Ոչ պրն Գուրզադյան։ Գիտական է համարվում նաև այն աշխատանքը, որը ներառվել է գիտահետազոտական ցանկացած աշխատանքի ավարտական թեզում, ինչպես նաև փորձարարա-կոնստրուկտորական աշխատանքների ավարտական թեզերում ։ Գիտական են համարվում այն նյութերը, որոնք հրապարակվել են համապատասխան նախարարության գիտական ամսագրերում։ Գիտական են համարվում այն աշխատանքները, որոնց հիման վրա բազմաթիվ երիտասարդ գիտնականներ նյութեր են գրել ու գիտական թեզեր են պատշպանել։ Եվ դրանց քանակը շատ է։

Իսկ ինչ վերաբերվում է արժանի է թե ոչ այդ գիտական աշխատանքը, որ ներառվի դասագրքում, ապա դա հասկանալու համար անպայման չէ լիներ ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր։

Ինքներդ նայեք։

Նույն պրն Գուրզադյանը իր երկրորդ նամակում հատուկ նշում է Երևանի Մաթեմատիկական Մեքանաների Ինստիտուտի (ЕрНИИМ) առաջին տնօրեն Սերգեյ Մերգելյանին, ներկայացնելով իրեն որպես մեծ գիտնականի։

Իհարկե այդպես էլ կա։

Բայց հարգարժան պրն Գուրզադյանը երևի չգիտի, որ Սերգեյ Մերգելյանը չի եղել գիտնական կիբեռնետիկայի և հաշվիչ տեխնիկայի բնագավառներում այլ եղել է ուղղակի տաղանդավոր և հայտնի մաթեմատիկոս։

Եվ թվում է, որ պրն Գուրզադայանի տրամաբանության համապատասխան, չի կարելի Սերգեյ Մերգելյանին համարել մեծ գիտնական մաթեմատիկական մեքենաների բնագավառում։ Չէ որ ինքը ոչ մի նյութ չի հրապարակել այդ թեմայով։

Սակայն, այնուամենայնիվ, Սերգեյ Մերգելյանը մեծ գիտնական է և ժողովրդի (դիլետանտների) կողմից ընկալվում է առաջին հերթին հենց հաշվիչ տեխնիկայի բնագավառի արժանի գիտնական։ Դիլետանտ ժողովրդի հիշողությունը աղավաղում է հերոսի իրական պատկերը, բայց վերադարձնում է սեր և պարծանք։

Նույն մեծ Վիկտոր Համբարձումյանի հարցով։ Այս երկրում կան բազմաթիվ մարդիկ, որոնք Վահագն Գուրզադյանի պես «ընկել էին», իրենց դեպքում, Վիկտոր Համբարձումյանի «հետևից» ու ապացուցում էին, որ նա ... Մի խոսքով` ամոթալի բաներ են լինում երբ «խանդն» է պատճառը նման բաց նամակներ գրելուց։

Իսկ եթե ցանկանանք, ապա կարող ենք հանրությանը առաջարկել հարգարժան և զարմանալի մեր մեծ գիտնակաների հիշողությունները քննարկել։ Պետք է՞ դա։ Իհարկե պետք չէ։ Ես դա էլ փորձեցի պրն Գուրզադյանին հասկացնել։ Չհասկացավ։

Ոչ մեկի և հատկապես մեծ մարդկանց մասին չի կարելի նման կերպ խոսել, հատկապես որ իրենք մեզ հետ չեն։

Իսկ հիմա ըստ էության։


Իրենց մասնագետ և գիտնական համարող անձանց ասեմ։

20-րդ դարի 60-ական թվականներին Պարիս Հերունին կարողացավ հասնել նրան, որ Մոսկվան համաձայնեց ֆինանսավորել Ռադիոաստղադիտակի կառուցումը։ Ոչ թե մի այլ բանի, այլ հենց Ռադիոաստղադիտակի։ Ինչը դասագրքի հեղինակները էլ գրել էին։ Բողոքը Ռադիոաստղադիտակի վերաբերյալ անշուշտ անհիմն է։ Եղել է այդ աստղադիտակը։

Այդ ռադիոաստղադիտակը Հերունին կառուցեց գիտական տեսանկյունից նոր և առաջադեմ սկբունքով` հրաժարվեց ունենալ շարժական ռադիոհայելի և կառուցեց ահռելի չափի անշարժ հայելի։ Մասնագետները պիտի որ հասկանան թե ինչ եմ գրել։ Հայելու տրամագծի հարաբերությունը ֆոկուսային հեռավորության վրա կարևորագույն հատկանիշներից է, որը կարող է ապահովել բարձրորակ նկարներ։

Օգտակար ռադիոազդանշանը որսում էին շարժական ռադիոընդունիչի միջոցով։

Նշված երկու հանգամանքները հեղափոխական նորույթներ էին ռադիոդիտակների բնագավառում։ Եվ դրա վառ օրինակն է` Պարիս Հերունու գործը շարունակող, ժամանակակից գիտնականների կողմից կառուցվաց ճիշտ նույն սկզբունքներով  աշխատող ԱՐԵՍԻԲՈ (http://naic.edu - 2016 թվական) ռադիոդիտակն է։ Չգիտե՞իք։ Վատ է, շատ վատ է։

Հարց է առաջանում` իսկ Հերունու ռադիոաստղադիտակը ընդհանրապես աշխատե՞ց։ Չէ որ պրն Վահագն Գուրզադյանը դա է անընդհատ շեշտում։ Եկեք չխուսափենք այդ հարցից։

Աշխատեց, բայց շատ վատ աշխատեց։ Դուրս եկավ, որ այդ գերբարդ ռադիոհամակարգը պահանջում էր ավելի մեծ գիտական ներդրումներ։

Հերունին չուներ դրանք։ Դա այդպես էր։ Ի՞նչի չուներ։ Օրինակ այն պատճառով, որ չուներ անհրաժեշտ ռադիոսպեկտրի արդյունավետ արագագործ ընդունիչներ։ Չուներ համակարգիչներ (խոսքը 20-րդ դարի 60-ականների մասին է)։ Չուներ ֆինանսավորում աստղերի հետազոտման համար, քանի որ իր ինստիտուտը պատկանում էր Սովետի ԳՕՍՍՏԱՆԴԱՐՏ-ին և իրենք իրավունք չունեին նման հետազոտություններ կատարելու։ Ինչ արվել էր` արվել է պարտիզանական եղանակներով։

Իհարկե անհրաժեշտ էր այդ ռադիոդիտակը փոխանցել Սովետի Գիտությունների Ակադեմիային։ Ինչ-ինչ պատճառով դա չի արվել։ Շատ ափսոս։

Բայց եկեք հիշենք մի այլ դեպք։

20-րդ դարի 60-ական թվականներից գիտնականները փորձում են ստեղծել բարդ տեխնիկական համակարգ, որում կապահովեն կառավարելի ջերմամիջուկային ռեակցիա։ Այո-այո։ ТОКОМАК-համակարգն է։ Մինչ օրս չի աշխատում այդ համակարգը։ Եվ ի՞նչ։ Այդ համակարգի վրա աշխատողները դիլետանտներ ե՞ն։ Այո՞, պրտ Գուրզադյան։

Պրն Գուրզադյան։ Հարգելիս։ ՈՉ ՈՔ ՉԻ ՊՆԴՈՒՄ, ՈՐ ՊԱՐԻՍ ՀԵՐՈՒՆԻՆ ԱՍՏՂԱԳԵՏ Է։ Պետք չէ անհանգստանալ։

Ինքը եղել է բարդ ռադիոհամակարգերի կոնստրուկտոր, ինչպես եղել է բարդ ռադիոհամակարգերի կոնստրուկտոր Գրիգոր Գուրզադյանը։ Ոչ մի տարբերություն։ Իհարկե, Գրիգոր Գուրզադյանը եղել է նայև աստղագետ, բայց Մերգելյանի նման իրեն հիշում և գնահատում են առաջին հերթին որպես գիտնական-կոնստրուկտոր, որպես առաջին տիեզերական աստղադիտակի ստեղծող։

Այդ երկուսը արժանի զավակներ են մեր ժողովրդի և Գրիգոր Գուրզադյանը չունի կարիք, որ Դուք իրեն նման կերպ պաշտպանեք։ Գրիգոր Գուրզադյանը անվանի և արժանի զավակն է մեր ժողովրդի և եթե ոչ ոք չքչփորի անցյալը, ապա ինքը շնորհակալ կմնան հավերժության մեջ։

Իսկ Դուք` հարգելի պրն Գուրզադյան, ինչքան ես տեսնում եմ, այդ բնագավառի մասնագետ չեք։ Ինչպես Հերունին և Դուք մասնագետ չեք պատմության ոլորտում։ Ձեր մեչև չկա տարբերություն այդ հարցում։

Պետք չէր Ձեր հարգարժան և վաստակաշատ գործընկերներին դնել նման անհարմար կացության մեջ։ Ենթադրում եմ, որ իրենք նման սխալ Ձեր հետ այլևս թույլ չեն տա։

Խնդրում եմ Ձեզ ՓԱԿԵԼ այս թեման։ Աստղերի բնագավառում անկասկած Դուք վաստակաշատ եք, բայց մենք խոսում էինք ամեն ինչի մասին, բացի աստղագիտությունից։

=============================

Հ.Գ. Հազար անգամ ներողություն եմ խնդրում ընթերցողից և այս խոսակցության մասնակիցներից։

Ես չունեի նպատակ ընդհանրապես արձագանքելու և պրն Գուրզադյանը ստացել էր իմ կողմից առաջարկ մի փոքր հարցազրույցում մեղմացներ իր խիստ գնահատականները Պարիս Հերունու Ռադիոդիտակի կապակցության։ Սակայն նա մեծամտությամբ մերժեց այդ առաջարկը։

Ես ուղղակի ստիպված էի պաշտպանելու մի մարդու, որը առանց ինձ էլ կկարողանար պատասխան տալ նման մեղադրանքներին։ Սակայն Պարիս Հերունին մահացել է և անպաշտպան է։ Իսկ ժողովուրդը ասում է, որ մահացացի մասին կամ բարի խոսքեր պիտի ասվեն, կամ ընդտանրապես չխոսեն։

Պարիս Հերունու գիտական արժանիքները նրանում չեն, որ ինքը հեռավոր աստղեր է ուսումնասիրել։ Նա դա չի արել և չի էլ ցանկացել։ Պարիս Հերունին նոր դասի ռադիոդիտակ է ստեղծել, որում հիմնական ռադիոհայելին անշարժ է, իսկ շարժվում է միայն ընդունիչը։ Դա իրականում լուրջ գյուտ է։

Չի կարելի սեփական նեղ գիտական պատկերացումների սահմաններում առանց որևէ հապաղման վիրավորել այլ մարդու։

Դրա մասին է խոսքը։


Եկեք "ծուռ նստենք ու դուզ խոսանք"...

Հայկական ներկա իրողությունը ավելի ու ավելի է թունավորվում խիստ հակառուսական երանգներով։ Եվ դա հասկանալի է։ Եկեք միասին հիշենք թե ի՞նչն է թունավորում այդ հայ-ռուսական հարաբերություններըՙ

ա. Ռուսաստանը ոտնահարելով հայ ժողովրդի իղձերը ունենալու անկախ եւ ժամանակակից պետականություն 1920 թվականի նոյեմբերի 29-ին զրկեց մեզ բոլորիս այդ հնարավորությունից։

բ. 1921 թվականի մարտի 16-ի ռուս-թուրքական մոսկովյան պայմանագրի ընդունումը, որը իր հետեւից պարտադրաբար բերեց 1921 թվականի հոկտեմբերի 13-ի հայտնի Կարսի պայմանագրի ընդունումը։

գ. Ռուսաստանը մեզնից խլեց Նախիջեւանը եւ Ղարաբաղը։

դ. Այդ օրերից մեր ժողովուրդը կտրվեց իր բնական կապերը առաջատար եվրոպական երկրների եւ ժողովրդների հետ եւ պարտադրված էր զարգանալ ռուսական քաղաքակրթության պայմաններում։

ե. Հայ ժողովուրդը ներգրավվել էր օտարի ներքին անբարո քաղաքական գործընթացներին եւ ունեցել է տասնյակ հազարավոր զոհեր ստալինյան անմարդկային քաղաքականության պատճառով։

զ. Մեր ժողովուրդը (որը 1915 թվականի Ցեղասպանության ժամանակ կորցրել էր ավելի քան 1500000 մարդ, այդ թվում առնվազն 300-400 հազար տղամարդ) պարտադրված էր մասնակցել 1941 թվականի մեր ժողովրդի հետ ոչ մի կապ չունեցող օտարի պատերազմում եւ այնտեղ եւս կորցրեց մոտ 250-300 հազար տղամարդ։ Դա փաստորեն 1915 թվականի Ցեղասպանության տրամաբանական շարունակությունն էր։

է. 1945 թվականից հետո մեր ժողովուրդը ստիպված էր ներգրավվել օտար երկրի վերականգնման գործին, թողնելով սեփական երկիրը եւ դառնալով "խոպանչի"։

ը. 1988 թվականին Ռուսաստանը նորից դավաճանեց մեզ բոլորիս եւ այդ դավաճանությունը շարունակվում է մինչ օրս։

Ի՞նչ-որ մի բան մոռացա... Հա... Հիշեցի...

թ. Դեռ 20-30ական թվականներին մեզ ուզեցին զրկել մեր ՄԵՍՐՈՊՅԱՆ ԳՐԻՑ եւ ուզում էին մեզնից սկսել ստեղցել համաշխարհային պրոլետարիատի նոր ԱՅԲՈՒԲԵՆԸ։

ժ. Չմոռանաք, որ մեր ՀԱՅԵՐԵՆ ԼԵԶՎԻ հանդեպ կազմակերպվել էր ՍՊԻՏԱԿ ՑԱՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ։

ժա. Չմոռանանք, որ մինչ օրս մեր հանրության ամենա մեծ հիվանդություններից մեկըՙ կոռուպցիան, դա անմիջական հետեւանք է ռուսական քաղաքական եւ մշակույթային ժառանգության։

ժբ. Չմոռանանք, որ Սպիտակի երկրաշարժը դա անմիջական հանցագործություն էր մեր ժողովրդի նկատմամբ, որը իրականացրել է Ռուսաստանը հատուկ զենքի օգնությամբ։

Էլի բան կա՞.... Իհարկե...

ժգ. Ռուսաստանը անբարո օգտագործում է Ղարաբաղյան խնդիրը Հայաստանին եւ ոչ միայն Հայաստանին պահելու իր քաղաքական եւ կառավարման սահմանների մեջ։ Եվ դրա ապացույցներից են ռուսական ռազմակայանն Գյումրիում եւ ռուսական առաջատար զենքը ազերիների ձեռքում։

ժդ. Եկեք չմոռանանք նաեւ, որ Հայաստանի տարածքում հայկական ընտանիքը կոտորած ռուս զինվոր-հանցագործը գտնվելով Հայաստանի տարածքում չի հանձնվում մեր իրավապահներին։

ժե. Եվ առայժմ վերջինը։ Ռուսաստանը անբարո միջամտում է մեր ներքին քաղաքական գործերի մեջ։

Դե հասկանալի է, որ ես չեմ ուզում խոսել թե ինչ է արել Ռուսաստանը 1999 թվականին մեր Խորհրդարանում։ Դա բոլորը լավ գիտեն։

Ո՞րը ասես..., ո՞րը կարելի է մոռանալ...

Հուսով եմ, որ ներկայացված ցուցակը կբավարարի շատ շատերին։ Միայն ավելացնեմ, որ այս ՑՈՒՑԱԿԸ ես գրել եմ հնարավորինս հաշվի առնելով մեր այն հայրենասեր քաղաքական գործիչների փաստարկները եւ մտածելակերպը, որոնք ամեն ինչ անում են, որ հայ-ռուսական համագործակցությունը թունավորվի։ Այդ ցուցակը համապահասխանում է իրականությանը թե ո՞չ դա արդեն այլ հարց է։

Հիմա ըստ էության...

Եկեք հիմա էլ փորձենք հասկանալ թե ինչն է մեր ժողովրդին կապում Ռուսաստանի հետ։

ա. Գրեթե 300 տարի առաջ հայ մտավորականները առաջին անգամ մտածեցին, որ սյուսիսային քրիստոնյա հզոր երկիրը կարող է օգնել մեր խեղճ ժողովրդին ազատվելու թուրքական եւ իսլամական լծից։ Իրենք առանց Ռուսաստանի միջամտության այդպիսի սպասումներ ծնեցին։ Մանավանդ, որ իրենց որոնումները Եվրոպայուն արդյունք չտվեցին։

բ. Իսկապես, Ռուսաստանը եկավ մեր տարածաշրջան։ Մեր ժողովուրդը ոգեւորված էր եւ լի էր սպասումներով։ Եվ այդ սպասումները սկսեցին իրականանալ։ Մեր սերունդը չի եղել դրա վկա եւ կարող է կարդալ, օրինակ, մեծն Աբովյանին։

գ. Հայաստանի այս մասը մտնելով Ռուսաստանի կազմը այլեւս չուներ կրոնական հետապնդումներ եւ պաշտպանված էր մոնղոլական-լեյք-թեմուրական-օսմանական վայրագություններից։

դ. Հայ ռամիկը կարող էր աշխատել անվտանգության մեջ։

ե. Թիֆլիսում եւ Բաքվում ստեղծվեցին խոշոր հայկական մշակույթային եւ տնտեսական կենտրոններ։ Հայ մշակույթը ստացավ զարգացման աննախադեպ ընթացք։

զ. Թիֆլիսում եւ Ռուսաստանի այլ կենտրոններում սկսեցին ծնվել եւ զարգանալ հայկական քաղաքական խմբեր, որոնք հասկանալով, որ մենք ունենք թուրքից ու պարսիկից ազատ հայրենի տարածք սկսեցին պատրաստվել այդ տարածքի շենացմանը եւ հետագա արագ զարգացմանը։

է. Չնայաց նրան, որ Ռուսաստանի կայսրության փլուզումից հետո մեր երկիրը չստացավ լիակատար անկախություն (բայց չմոռանանք որ ստացանք, այնուամենայնիվ, պետականության բավականին բարձր կարգավիճակ), մեր ժողովուրդը գործնականում կառուցում էր իր սեփական պետականությունը, տնտեսությունը, գիտությունը եւ այլն...

ը. Մեր երկրում (այո, արդեն կար ԵՐԿԻՐ) համատարած կառուցվում էին դպրոցներ, ուսումնական հաստատություններ, գիտական հիմնարկներ։ Մեր ժողովուրդը 1988 թվականին արդեն աշխարհի ամենա բարձր կրթական մակարդակ ունեցող ժողովրդների ցուցակում էր։ Ով այս փաստը չի գնահատում, կարող է կարդալ Մուրացանի §Առաքյալ¦ը։

թ. Փաստորեն 1988 թվականից Ղարաբաղյան արճակատման պայմաններում ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՈՒՍԱԼԻ ՊԱՇՏՊԱՆՎԱԾ Է Թուրքիայի հնարավոր հարձակումից։ Եվ դրա վառ օրինակը, դա հենց 1993 թվականին թուրքական զորքի ներխուժման հավանականությունն էր ուղիղ դեպի ԵՐԵՎԱՆ։ Բայց դա չստացվեց եւ մեր ժողովուրդը դա անշուշտ կապում է Ռուսաստանի դերի հետ։

Եկեք սրանով սահմանափակվենք ու ես փորձեմ եզրակացնել, ՈՐ ՄԵՐ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ ԱՄԵՆԻՑ ՇԱՏ ԿԱՐԵՎՈՐՈՒՄ Է ՍԵՓԱԿԱՆ ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ, քանի որ այս գրեթե 300 տարում ոչ մի դրական փոփոխություն չի տեսնում իր հարեւան ԹՈՒՐՔ ժողովրդի եւ նրա պետականության մոտ։

Ի՞նչ է դա նշանակում։

ա. Այո՜, ԿՈՌՈՒՊՑԻԱՆ դա մեծ խնդիր է, սակայն դա չէ մեր այսօրվա հիմնական վտանգը։ Մեզ հարկավոր է ԱՊԱՀՈՎԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՑ։

բ. Այո՜, Ռուսաստանը Ադրբեջանի հարցում մեզ շատ է զայրացնում։ Դա այդպես էլ կա։ Բայց մեզ համար ԱՄԵՆԱ ԿԱՐԵՎՈՐԸ ԴԱ ԱՊԱՀՈՎԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՑ։

գ. Այո՜, Հայաստանի համար շատ լավ կլիներ մտնել ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԸՆՏԱՆԻՔ։ Սակայն մեզ համար ԱՄԵՆԱ ԿԱՐԵՎՈՐԸ ԴԱ ԱՊԱՀՈՎԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՑ։

դ. Այո՜, մեզ անհրաժեշտ է ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, որը ԼԻՆԻ ԿՐԹՎԱԾ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԵՐ, ՄԱՐԴԱՍԵՐ, ԱՐԴԱՐ... Բայց մեզ համար ԱՄԵՆԱ ԿԱՐԵՎՈՐԸ ԴԱ ԱՊԱՀՈՎԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՑ։

Վերջն ի վերջո, անհրաժեշտ է հասկանալ, որ ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ՀԻՄՆՎԵԼ ԱՅՆ ՆՊԱՏԱԿՆԵՐԻՆ ԵՎ ՍՊԱՍՈՒՄՆԵՐԻՆ, այն ՏՐԱՄԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆԸ, որոնք հնարավոր են միայն նրանից հետո, երբ ՄԵՆՔ ԿԱՊԱՀՈՎԵՆՔ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՑ։

Ով ինչ ուզում է կարող է Ռուսաստանին ասել։ ԲԱՅՑ ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ԺԽՏԵԼ, ՈՐ ՀԵՆՑ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆՆ Է ԱՊԱՀՈՎՈՒՄ ՄԻՆՉ ՕՐՍ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՑ։

Պարոնա՜յք, հանգստացեք։ Մեր երկիրը, մեր ժողովուրդը Ռուսաստանի հետ են ոչ թե նրա պատճառով, որ Դուք սխալ եք կամ հայրենասեր չեք, այլ այն պատճառով, որ առայժմ ՉԿԱ ԱՅԼ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ, որը ՀՈՒՍԱԼԻ ԿԱՊԱՀՈՎԻ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՑ։

Ռուսաստանը շատ լավ տեսնելով մեր այս իրողությունը, ինքն կորցնում է մեր հանդեպ ՀԱՐԳԱԼԻՑ վերաբերմունքը։ Ցավոք դա այդպես է։ Դուք, պարոնայք, իրավացի եք այդ հարցում։ Բայց միթե՞ դա է ՄԵՐ ԱՅՍՕՐՎԱ ԳԵՐԽՆԴԻՐԸ։

Եվ վերջում... Եթե Հայաստանի բոլոր ԱԶԴԵՑԻՔ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԵՐԸ ՄԻ ՄԱՐԴՈՒ ՆՄԱՆ ԼԻՆԵՆ ԿՈՂՄՆԱԿԻՑ, ՈՐ ՌՈՒՍԱՍԻԱՆԸ ՄՆԱ ՄԵՐ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾԸՆԿԵՐԸ, ապա այդ պարագայում իհարկե կարելի է սկսել լուծել մյուս կարեւորավորագույն խնդիրներըՙ փայքար կոռուպցիայի դեմ, քաղաքական անբայականության դեմ, սոցիալական անարդարության դեմ...

Բայց երբ քաղաքական ուժը իր կարեւորագույն խնդիրը համարում է Ռուսաստանի §դուրս բերումը¦ մեր երկրից եւ տարածաշրժանից, ԱՊԱ ՄԻԱՆԳԱՄԻՑ ԲՈԼՈՐ ՆՇՎԱԾ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԿՈՐՑՆՈՒՄ ԵՆ ԻՐԵՆՑ ԿԱՐԵՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԱՌԱՋԻՆ ՊԼԱՆ Է ԳԱԼԻՍ ԹԵ՞ ԻՆՉՊԵՍ ԱՊԱՀՈՎԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՑ։

"Размазня" ... или боль за Человека

Моему знакомому Серопу. На память.

Не могу не вспомнить сцену из фильма "Кинг-Конг", где это супер-существо залезло на вершину самого высокого небоскреба Нью-Йорка, и в огромном экстазе бьет себе по груди сильными и огромными кулаками и кричит и кричит... Он хочет, чтобы его услышал весь мир, чтобы его услышал сам Бог. Он хочет, чтобы его величие видели все те, кто там внизу, все те кто ничтожен, кто слаб, кто ... размазня...

Человеческая натура мало изменилась даже после "титанических усилий"  Дарвина посредством советской школьной системы помочь Человеку уйти от тайных желаний быть Кинг-Конгом.

Но не только Дарвин тут трудился. Та же религия уже более 2000 лет пытается объяснить Человеку, что надо быть скромным. Пытается объяснить Человеку, что эта мечта видеть всех ничтожными и слабыми не есть достойная цель. Пытается объяснить, что не надо упиваться своей особой особенностью, своей уникальностью, своей... и этим возвращаться к сути Кинг-Конга.

Понятно, что не все же могут реально подняться на вершину небоскреба в Нью-Йорке... Каждый, раз за разом, пытается найти свой "небоскреб"... Кто-то пытается через карьеру быть другим... Кто пытается через Власть быть особым... Кто-то пытается своим поведением и стилем жизни подчеркнуть ничтожность других...

Кто и как бы ни шел к своему "небоскребу", он должен иметь жесткую и обоснованную логику своего величия. Без этого никак. Ведь только и только так он получает обратную связь от окружающей массы ничтожества... Ведь представляя свою логику, он упивается ее абсолютизмом... Вот оно счастье... быть на вершине небоскреба... и бить себя по груди мощными и огромными кулаками... Только так и никак иначе... Ведь не полезет же он, действительно, на реальный небоскреб... Ведь он отличается от Кинг-Конга, по крайней мере, тем, что понимает насколько он будет ничтожен для тех, которые на него будут смотреть снизу вверх и не будут понимать кто там - новый Кинг-Конг? а может Ворона? а может просто Сорока-белобока?

Да... Сложные вопросы... А тут еще и русская Великая классика... Например, произведение Чехова "Размазня"...

Но до Чехова мне более интересен образ Раскольникова из произведения Достоевского "Преступление и наказание".

Не знаю кто и как понимает это произведение Достоевского, но я вижу снова и снова того же Кинг-Конга... А точнее жалкую попытку Человека стать Кинг-Конгом...

Да. Именно с Большой буквы Человека. Нужда или унижающие взгляды множества "кинг-конгов" заставили Человека задуматься. Этот человек умен. У него развита логика. Он много знает. И он хочет понять мир и хочет найти дорогу к состоянию, когда он будет удовлетворен собой.

И он, при этом, понимает, что его социальный и экономический статус не дают шанса прорваться по карьерной или властной лестнице. Он ясно понимает, что ему надо искать свой путь. И он ищет.

И в условиях дефицита возможностей он приходит к ясному и очень понятному выводу: его шанс - это быть Кинг-Конгом.

Он вдруг уверовал, что такие как он ведут человечество вперед. Что такие сильные духом и такие решительные люди имеют право на "свой небоскреб".

Он вдруг не просто уверовал в свою миссию... Он влюбился в свой образ... Он стал покланяться себе же... Стал "со стороны" смотреть на свой образ, который стоит на вершине "небоскреба" и бьет огромными кулаками по своей груди... И страшный крик сотрясает весь мир... ЭТО ЯЯЯЯЯЯЯЯЯЯЯЯЯЯЯЯЯЯЯ !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! ЭТО Я!

И герой Достоевского вдруг понимает каким его будут видеть другие если он сделает то что ОБЯЗАН сделать! Вдруг осознает беспредельное свое величие, свое начертание, свою миссию............

И ему мешает только какая-то вонючая и бессмысленная старуха... Только она мешает. Уничтожить и ее - и вот Вершина... Вот оно счастье... Вот ради чего стоит жить!

Да... Но мы отвлеклись... Мы про Чехова хотели говорить... А тут главный герой размазня.

Но!... Я еще не разобрался с одним важным вопросом... Ведь надо понять, а чего хотел сказать сам Достоевский? Он хотел в герое видеть себя? Или хотел контрастно показать ничтожество всего того ничтожества, которое окружает его? А может он хотел показать ничтожество КИНГ-КОНГА?

Я не знаю ответа на этот вопрос. И считаю гениальность Достоевского в том, что я не знаю ответа на этот вопрос.

Но!... О размазне.

Да. Произведение Чехова показывает страшную изнанку человеческих отношений... Это на самом деле катастрофа...

Скорее всего, Чехов через своего героя пытается докричаться до тех, кто не имеет цели стать Кинг-Конгом. Кто в своей беззащитности перешел все разумные границы.

Но может Чехов хотел показать РАЗМАЗНЮ, которая через риск потери самобытности и равноправия пытается дать понять Кинг-Конгам, что они обычные некраснокнижные ОБЕЗЬНЫ? И не более того?

А может быть РАЗМАЗНЯ до конца пытается не верить, что перед ним ОБЕЗЬЯНА? До конца тащит свой крест и дает снова и снова этой Обезьяне одуматься, стать ЧЕЛОВЕКОМ?

А может быть получается, что Размазня своей беззащитностью являются более страшным и более жестоким чем эти все Кинг-Конги вместе взятые? И это потому, что Размазня не дает Человеку шанса остаться Человеком не отказавшись быть Кинг-Конгом?

Но нет. У Чехова конец не рациональный. НИКОГДА Обезьяна не уступит! Никогда! И мало того, что не уступит, эта ОБЕЗЬЯНА упивается тем, что как ей с маленьким ее мозгом кажется, что она просто "насилует" РАЗМАЗНЮ. Обезьяна в этом акте поднимается все выше и выше... Ничтожество Размазни становится все больше и больше... Кулаки и грудь Обезьяны увеличиваются и его гордость за свою Сущность становиться выше любого небоскреба Нью-Йорка.

И он уже не видит Размазню... И как увидеть НИЧТОЖЕСТВО? Как?

По прочтению произведения Чехова "Размазня" Обезьяны еще и еще раз получают подтверждения своей исключительности, а Человеки еще и еще раз понимают НИЧТОЖЕСТВО Обезьян.

***

Я прочитал произведение Чехова и был счастлив, что его герой не оказался Обезьяной. Я был счастлив, что Размазня встретила Человека. Я был счастлив, что Размазня получил намного больше чем эти 80 рублей - он нашел Человека.

К сожалению, на самом деле это фантастика. Это Чехов подарил Размазне Счастье. Это Чехов не позволил Человеку стать Обезьяной. Это Чехов попытался украсить нашу жизнь.

Но откуда взять столько Чеховых, чтобы они денно и нощно как ангелы хранители стояли возле Человека и не позволяли ему соблазняться мечтами обычной не краснокнижной Обезьяны?

А? А Вам Чехов вообще-то нужен для таких дел? Вопрос наверное риторический...

Последнее цветение... или последняя песня

Посвящаю Кармен

За окном поздняя осень. Сумрачно и грустно. Осенняя грусть спокойна и не требовательна. Она величественна в разнообразии ярких красок в преддверии своего конца... Зазвонил телефон...

***

В четверг она пришла как всегда к 12 часам. Сразу было ясно, что огромная грусть пленила ее сознание. Ее грусть была спокойной и величественной. Не было и огонька надежды на будущее... Как и не было претензий и разочарования. Была одна спокойная грусть.

Немного поработав, она вдруг сказала: - А знаете? Мы с мужем действительно поехали в путешествие в Вайоц-Дзор.

Я поднял голову и посмотрел на нее. Она светилась. Она была самая счастливая женщина в мире. Хорошая улыбка выдавала, что она действительно была счастлива.

Разговорившись, она смеялась, рассказывала, что во время путешествия ее супруг все время что-то бубнил и не скрывал, что мечтает только о своем диване. Она несколько раз об этом говорила и смеялась и смеялась...

Я вдруг осознал огромный контраст между ее грустью и ее радостью. Стало ясно, что она всегда готова расцвести... Что она готова принимать, сознавать и ценить то счастье, которое ей дано судьбой...

Она и не скрывала, что все ее счастье и есть букет большого числа событий и людей. Особое место было в этом букете у супруга, внуков и у детей.

Потом я спросил ее: - Не хотите послушать музыку?

И чудо. Она опять расцвела...

Я включил песни Рубена Матевосяна....

Как ей было хорошо... Как ей было комфортно... Как она была счастлива...

Потом она попросила включить песню Араксии Гюльзадян "Մարալ ջան հեզ արի"... Свою последнюю песню...


***

Да. Она действительно к концу этой осени собрала огромный букет пестрых, разноцветных, красивых листьев своей жизни.

Она это понимала.

На следующий день, в пятницу, она опять пришла как всегда к 12 часам и опять спокойная грусть окружила ее образ. Она молчала и делала вид что работает. И я молчал.

Потом я вышел в фойе, где мне надо было по телефону переговорить со знакомым...

Тут я увидел, что она подошла к лифту... дверь открылась... она вошла... дверь закрылась...

***

Вечером дома сидел за рабочим столом. Надо было работать. Зазвонил телефон.

Сотрудница сказала, что она умерла.

Я был опустошен... Ее более нет.

...

Положил чистый лист бумаги и взял ручку...

ՆԱԽԱԳԱՀԱԿԱ՞Ն, ԹԵ՞ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆ

«ԱԶԳ» շաբաթաթերթում լույս տեսավ իմ վերջին «ՆԱԽԱԳԱՀԱԿԱ՞Ն, ԹԵ՞ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆ» նյութը։



Հայաստանի Հանրապետության նախագահը հայտարարեց, որ սպասվում է հանրաքվե, թե ի՞նչ կառավարման համակարգ պիտի լինի Հայաստանում:

Ըստ էության, կարծում եմ, որ նման հարց տալ հանրությանը այդքան էր ճիշտ չէ: Եվ դա ոչ թե նրա համար, որ պետք է արհամարել ժողովրդի կարծիքը, այլ այն պարզ պատճառով, որ այդ խնդիրը այնքան բարդ է, որ պահանջում է լուրջ մասնագիտական կարողություններ, քննարկումներ եւ հետազոտություններ: Կարող է պատահել, որ միայն մի քանի մասնագետներ հանրաքվեի օրը կունենան հնարավորություն ընդհանրապես հասկանալ, թե ինչի մասին է այդ ամենը:

Այսինքն, հանրությունը պիտի պատասխանի մի հարցի, որի մասին չունի եւ չի ունենալու կայացած սեփական կարծիք:

Անհրաժեշտ է հասկանալ նաեւ, որ բոլոր քննարկումները եւ բոլոր հետազոտությունները իրականում կկատարվեն փակ քաղաքական խմբերի կողմից, եւ հանրաքվեից անմիջապես առաջ կմիանա հզոր քաղաքական քարոզչությունը, որի հիմնական նպատակը կլինի ոչ թե բացատրել հանրությանը թե որ համակարգն է ավելի ճիշտ, այլ կփորձեն ստեղծել տպավորություն, որ այս կամ այն համակարգը միակ ճիշտն է:

Կարծում եմ, որ ավելի արդյունավետ կլիներ, եթե այդ հարցի լուծումը փոխանցվեր հաջորդ նախագահին: Այսինքն, ժողովուրդը սովորականի պես ընտրի երկրի նախագահին, որը անհրաժեշտության դեպքում ներդնի խորհրդարանական համակարգը եւ ինքը իրեն զրկի սեփական իրավասությունների մեծ մասից: Մանավանդ դա կլինի տրամաբանական, եթե նա գնում է նախագահական ընտրությունների նման պարտավորություններով:

Կա մի այլ տարբերակ: Տալ ներկա կամ ապագա խորհրդարանին իրավասություն լուծելու այդ խնդիրը, ինչպես որ նախատեսում է կանոնակարգը օրենքների ընդունման դեպքում:

Եթե այս առաջարկը կընդունվի, ապա կարելի է անցկացնել հանրաքվե երկու հարցովՙ

ա. Համաձայն ե՞ք, որ Հայաստանի Հանրապետության նախագահը ստանա իրավասություն որոշելու, թե ինչ կառավարման համակարգ է անհրաժեշտ մեր երկրին:

բ. Համաձայն ե՞ք, որ Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանը ստանա իրավասություն որոշելու, թե ինչ կառավարման համակարգ է անհրաժեշտ մեր երկրին:

Այսքանը: Նման հարցերի դեպքում ընտրողը շատ ավելի ընդունակ կլինի հասկանալ խնդիրը եւ կատարել պատասխանատու ընտրություն:

Սակայն, եթե լինի հանրաքվե այնպեսՙ ինչպես որ հայտարարվել է, ապա անհրաժեշտություն կա, որ քաղաքական ուժերը, հասարակական կազմակերպությունները եւ լրատվամիջոցները օգնեն քաղաքացիներին հասկանալու, թե ինչի մասին է խոսքը:

Եվ այսպիսով:

Ընթերցողին առաջարկում եմ դեպքերի հնարավոր սցենարների ցանկը եւ այն, թե ինչ հաջողությամբ այս կամ այն կառավարման համակարգը կարող է լուծել այդ խնդիրները: Անշուշտ, գնահատականները ես տալիս եմ այնպես, ինչպես ենթադրում եւ առաջարկում եմ ընթերցողին սեփական պատասխաններ գրանցել: Սակայն կարեւորն այն է, որ այդ սցենարների քննարկումը կարող է օգնել ընտրողներին ավելի լավ ծանոթանալու խնդրի էությանը:

1. Երկրի ղեկավարի ընտրության ժամանակ ժողովրդավարության աստիճանըՙ

Նախագահականՙ բարձր

Խորհրդարանականՙ ցածր

Հասկանալի է, որ երկրի ղեկավարի անմիջական ընտրությունները ավելի բարձր ժողովրդավարության մասին են խոսում եւ ընտրությունը քաղաքացու համար լինում է հասկանալի եւ պատասխանատու:

2. Ո՞ր համակարգն է ընդունակ ապահովելու գործադիր մարմինների ավելի արդյունավետ աշխատանքըՙ

Նախագահականՙ բարձր

Խորհրդարանականՙ ցածր

Կարծում եմ, որ նախագահական կառավարման մոդելը ունի ավտորիտարիզմի ավելի բարձրաստիճան եւ գործադիր մարմինները ավելի են պարտադրված ճիշտ եւ ժամանակին կատարելու սեփական պարտականությունները:

3. Ո՞ր համակարգն է ընդունակ ապահովելու օրենսդիր մարմինների ավելի արդյունավետ աշխատանքըՙ

Նախագահականՙ ցածր

Խորհրդարանականՙ բարձր

Կարծում եմ, որ նախագահական կառավարումը մշտապես ունի հակասություններ խորհրդարանի քաղաքական ուժերի հետ եւ, համապատասխանաբար, շահագրգռված է պարտադրելու իշխող քաղաքական ուժերին համագործակցել, իսկ ընդիմադիրներին զրկել արդյունավետ պայքարի հնարավորություններից:

Խորհրդարանական համակարգը ապահովում է իշխող կուսակցության անկաշկանդ գործունեությունը, ինչպես նաեւ այնքան էլ շահագրգռված չէ ճնշելու ընդդիմությանը, քանի որ ինքն էլ կարող է լինել ընդդիմություն:

4. Ո՞ր համակարգն է ընդունակ ապահովելու երկրում քաղաքական կայունությունՙ

Նախագահականՙ ցածր

Խորհրդարանականՙ բարձր

Բնական է, որ նախագահական համակարգը մշտապես հիմք է տալիս ընդդիմությանը բարձրացնելու քաղաքական ջերմաստիճանը: Նման պայմաններում կայունությունը նվազում է ընդդիմության պայքարի հնարավորությունների նվազմանը զուգահեռ:

5. Ո՞ր համակարգն է ընդունակ ընդդիմանալու կոռուպցիայինՙ

Նախագահականՙ ցածր

Խորհրդարանականՙ ցածր

Կարծում եմ, որ կոռուպցիան ինքնին ունի հատկություն լավագույնս հարմարվելու տարբեր համակարգերին, եւ այստեղ ավելի կարեւոր է ժողովրդի իրական բարոյական ու քաղաքակրթական հատկանիշները այդ երեւույթի նկատմամբ, քան կառավարման համակարգի արդյունավետությունը:

6. Ո՞ր համակարգն է ընդունակ արդյունավետ իրականացնել իր առջեւ կանգնած խնդիրները, եթե երկրում սկսվեն օրինական եւ ժողովրդավարական զանգվածային բողոքներՙ

Նախագահականՙ ցածր

Խորհրդարանականՙ բարձր

Ակնհայտ է, որ խորհրդարանական կառավարման համակարգը ավելի հարմար է արձագանքելու օրենքին եւ ժողովրդավարությանը չհակասող զանգվածային բողոքները հանդուրժելու տեսակետից: Անշուշտ, իշխանական կոալիցիաները կկորցնեն կայունությունը, եթե փորձեն գործել անազնիվ եւ չհարգեն ժողովրդի օրինական եւ արդարացի բողոքները:

7. Ո՞ր համակարգն է ընդունակ արդյունավետ իրականացնել իր առջեւ կանգնած խնդիրները, եթե երկրում սկսվի ոչ օրինական եւ ոչ ժողովրդավարական զանգվածային բողոքները եւ բռնություններըՙ

Նախագահականՙ բարձր

Խորհրդարանականՙ ցածր

Եթե երկրում սկսվեն զանգվածային ոչ օրինական եւ ոչ էլ ժողովրդավարական գործընթացներ, ապա խորհրդարանական կառավարման պարագայում իշխող քաղաքական կոալիցիան եւս կարող է կորցնել իր սեփական կայունությունը եւ դա կարող է բերել երկրի կառավարման ճգնաժամի: Իհարկե դա շատ վտանգավոր է եւ այս սցենարի պարագայում նախագահական կառավարման համակարգը ունի անշուշտ շահեկան հատկություններ:

8. Ո՞ր համակարգի պայմաններում է հնարավոր ավելի հեշտ օրինական եւ ժողովրդավարական ճանապարհով պաշտոնազրկել երկրի ղեկավարինՙ

Նախագահականՙ ցածր

Խորհրդարանականՙ բարձր

Իհարկե խորհրդարանական կառավարման համակարգը ավելի շուտ է արձագանքում սեփական ընտրողների պահանջներին: Իսկ նախագահական համակարգը, մեր իսկ պատմության վկայությամբ, կարող է ղեկավարին պաշտոնազրկել միայն հեղաշրջման ճանապարհով:

9. Ո՞ր համակարգի պայմաններում է հնարավոր ավելի հեշտ ոչ օրինական եւ ոչ էլ ժողովրդավարական ճանապարհով պաշտոնազրկել երկրի ղեկավարինՙ

Նախագահականՙ ցածր

Խորհրդարանականՙ բարձր

Ոչ օրինական եւ ոչ էլ ժողովրդավարական իշխանափոխությանը բոլոր երկրներում ավելի հեշտ է ընդդիմանում նախագահական կառավարման համակարգը: Նման դեպքերում խորհրդարանական համակարգը որպես օրենք չի կարողանում իրեն պաշտպանել, եթե իհարկե այդ երկրի հանրությունը ինքը չկանգնի ի պաշտպանություն իր խորհրդարանին: Սակայն նման սցենարը շատ քիչ է հավանական:

10. Ո՞ր համակարգի պայմաններում է հնարավոր լուծել Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրըՙ

Նախագահականՙ բարձր

Խորհրդարանականՙ ցածր

Կարծես թե Լեռնային Ղարաբաղի պարագայում ուզենք թե չուզենք լինելու են փոխզիջումներ: Նման զարգացումները ավելի հեշտ է հաղթահարել, եթե երկրում գործում է նախագահական կառավարման համակարգ: Եվ ավելի հեշտ է, եթե նախագահը ինչ-ինչ եղանակով վերահսկում է խորհրդարանը:

Ենթադրում եմ, որ խորհրդարանական կառավարման համակարգի պարագայում փոխզիջումների ճանապարհը կարող է դառնալ անանցանելի, եթե իհարկե այդ խորհրդարանական համակարգը իրականում քողարկված նախագահական չէ:

11. Ո՞ր համակարգի պայմաններում է հնարավոր ապահովել երկրի տնտեսական իրական առաջընթացը

Նախագահականՙ բարձր

Խորհրդարանականՙ ցածր

Կարծում եմ, որ Հայաստանի համար խոսել իրական տնտեսական իսկական առաջընթացի մասին կարելի է միայն Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի լուծումից հետո: Համապատասխանաբարՙ նախագահական կառավարման համակարգը ունի ավելի մեծ հնարավորություններ:

12. Ո՞ր համակարգի պայմաններում է հնարավոր ապահովել տարածաշրջանային կայունություն եւ խաղաղությունՙ

Նախագահականՙ բարձր

Խորհրդարանականՙ ցածր

Կարծում եմ, որ Հայաստանի համար խոսել տարածաշրջանային կայունության եւ խաղաղության մասին կարելի է միայն Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի լուծումից հետո: Համապատասխանաբարՙ նախագահական կառավարման համակարգը ունի ավելի մեծ հնարավորություններ:

13. Ո՞ր համակարգի պայմաններում է հնարավոր ՀՀ անկախության մասնակի կորուստՙ

Նախագահականՙ բարձր

Խորհրդարանականՙ ցածր

Համոզված եմ, որ խորհրդարանական կառավարման համակարգը ավելի է պաշտպանված եւ ավելի հետեւողականորեն կարող է պաշտպանելու Հայաստանի անկախությունը: Նույնիսկ, եթե դրա պատճառով մենք չենք ունենալու տարածաշրջանային կայունություն եւ տնտեսական էական զարգացում:

***

Ուզում եմ վերջում ասել, որ չէի ցանկանա, որ այս հարցերը եւ դրանց պատասխանները ընկալվեին որպես քողարկված հարազրույց ինքս ինձ հետ: Ավելի լավ կլինի, որ այս հարցերին պատասխանեն հնարավորինս ավելի շատ անձինք եւ միգուցե իրենց պատասխանները ներկայացնեն «ԱԶԳ» շաբաթաթերթին ապագա քննարկումների համար:

Բոլոր պարագաներում, անհրաժեշտ է հասկանալ, որ մեր երկիրը գտնվում է պատմական շատ բարդ եւ վտանգավոր փուլում: Եվ արդյոք ճի՞շտ է փորձությունների ճանապարհը բռնել, թե՞ ավելի լավ կլինի առողջ պահպանողականություն դրսեւորել:

Չէ՞ որ կա եւ մի այլ տարբերակ:

Անցկացվում է հանրաքվե: Հայտարարվում է, որ Հայաստանում լինելու է խորհրդարանական կառավարման համակարգ, սակայն կառավարման իրական լծակները կմնան Սահմանադրությամբ չնախատեսված քաղաքական եւ պետական կառույցների մոտ: Եվ դա կարվի այն պարզ պատճառով, որ երկրի գործող ղեկավարները կհասկանան, որ այս վտանգավոր եւ բարդ ժամանակաշրջանում հանցանք կլինի գնալ քաղաքական մոդաների եւ լոժաների հետեւից եւ վտանգել մեր Հայրենիքը:

Կարող ենք գնալ Սահմանադրական բարեփոխումների եւ արդյունքում ստանալ անկայուն քաղաքական մթնոլորտ, ժողովրդավարության անկում եւ պետականության ու անկախության նվազում:

Վերջ ի վերջո, մեր ժողովրդի պատմության դառը փորձից գիտենք, որ երբ «շատ դարեր առաջ, հին Հայաստանում» բազմաթիվ նախարարներ «աշխատանք» էին տանում մտցնել «խորհրդարանական կառավարման համակարգ» եւ նվազեցնել Հայաստանի թագավորի «նախագահական» իրավասությունները եւ հնարավորությունները (չէ՞ որ իրենք եւս միայն բարին էին ցանկանում Հայաստանին), ապա ՄԻՇՏ (կրկնում եմ` ՄԻՇՏ) Հայաստանը դառնում էր թիրախ կամ պարսիկների, կամ Բյուզանդիայի, կամ արաբների, կամ այլ կորած-մոլորած բարբարոս ցեղերի:

Կամ ինչի՞ գնանք պատմության խորքերը: Մեր իսկ առաջին Հանրապետության պատմությունը ոչ մի խորհուրդ չի՞ տալիս: Առաջին Հանրապետությունում գործում էր խորհրդարանական կառավարման համակարգ: Այդ հանրապետությունը կործանվեց: Եվ դրանում իր հստակ տեղը ուներ անարդյունավետ «խորհդարանական» կառավարման համակարգը:

Կասեք օրինակները տեղին չե՞ն: Միգուցե իրավացի եք: Դե եւս մեկ անգամ եկեք Հայաստանի համար ծանր ժամանակաշրջանում նման հետաքրքրական փորձություն կազմակերպենք:

Сценарий №9. И снова о мобильниках

Сегодня на улице увидел пару влюбленных и был удивлен... Но давайте всё по порядку...

Я представляю небольшую сценку, которая может заинтересовать при съемках какого-либо клипа или даже фильма...

Итак.

По улице идёт влюблённая пара. Парню где-то 19 лет, а девушке 17.

Они идут плечом к плечу и держат друг друга за руку. В этом было что-то милое и нежное...

А вот у обоих вторая рука.... иным была занята. Во второй руке они оба держат мобильники и заинтересованно о чем-то напряженно говорят... Такое ощущение, что они каждый идёт один и второго нет. Но, при этом, они друг друга нежно держат за руки. За незанятые руки...

Карабахский прогноз

Конечно, надо понимать, что любой прогноз, если он мотивирован не чисто патриотическими чувствами, а есть попытка анализа и выяснения логики политических процессов, является, на самом деле, не благодарным занятием. Но Природа и в том числе Природа человеческой цивилизации имеет предрасположенность делать то, что не всегда согласуется с желаниями и ожиданиями очень и очень многих людей.

Итак, попытаемся зафиксировать то, что имеем на этот момент и уж потом попытаемся спрогнозировать будущее.

А имеем следующее:

  • в Карабахе была война и она завершилась военной победой армянской стороны;

  • сама по себе война и, тем более, ее победное окончание укрепило уверенность армянской стороны в правильности своего пути;

  • это означает, что армянская сторона даже в условиях осознания, что отсутствие политического оформления итогов войны несет в себе серьезные угрозы безопасности и большую неопределенность на будущее, является более консервативной стороной, т.к. по существу более нет необходимости что-то военной силой приобретать. Т.е. на переговорах армянская сторона предрасположена как минимальное из зол продолжать поддерживать хрупкий мир, чем идти на какие-то реальные изменения статус-кво;

  • однако, приходится повториться, армянская сторона ясно понимает, что в любом случае надо искать политический выход из этого положения посредством переговоров;

  • азербайджанская сторона же, проиграв саму войну, выбрала достаточно эффективную тактику и она заключается в том, что Азербайджан не признает ни статуса Нагорного Карабаха и не признает, что война окончена. Азербайджан уверяет, что окончена только первая часть войны и что война, возможно, единственный способ решить эту проблему;

  • азербайджанской стороне удалось добиться того, что мировые державы не предъявляют ей в связи с Карабахом никаких требований и ультиматумов. Т.е. никто не утверждает, что карабахский конфликт есть результат незаконных и не правомочных действий Азербайджана;

  • кроме того, Азербайджану удалось встроиться в мировую политику так, что даже геополитические противоречия сверхдержав не принесли угрозы политике Азербайджана;

  • но при этом, надо признать, что и армянской стороне удалось добиться того, что никто не обвиняет армян в террористической деятельности по захвату чужой территории (ну например как Израиль обвиняет Хамас в секторе Газа или Украина с Западом в терроризме обвиняет повстанцев Востока Украины);

  • фактически армянская сторона добилась предрасположенности сверхдержав в том смысле, что эти самые сверхдержавы сделали официальное предложение под названием Мадридские принципы. Тут совершенно ясно дается понять, что сверхдержавы готовы признать самоопределение Нагорного Карабаха, если оно будет сделано по согласованным правилам и процедурам;

  • армянской стороне удалось добиться также и того, что сверхдержавы воспринимают как естественное наличие сухопутной связки между Нагорным Карабахом и самой Арменией - лачинский коридор. Т.е. даже это обстоятельство лишний раз показывает, что сверхдержавы считают естественным при новой процедуре самоопределения реальный выход Нагорного Карабаха из состава Азербайджана;

  • тут встает вопрос и территориальной целостности Азербайджана. Ведь те же сверхдержавы вопрос территориальной целостности ставят достаточно высоко, как и вопрос самоопределения. Тут появляется видимое противоречие, по которому могут быть разные точки зрения и, соответственно, любое предположение (в том числе и мое предположение) о путях снятия этого противоречия не могут однозначно восприниматься как истина в последней инстанции. В моей интерпретации это противоречие реально снимается именно тем, что порядок и процедура самоопределения должна быть оформлена всеми сторонами, и в том числе самим Азербайджаном. В таком случае, если Азербайджан подписался под таким порядком, то в случае негативного сценария для самого Азербайджана изменение его границ не будет восприниматься как нарушение территориальной целостности, т.к. сам Азербайджан подписывая такие документы и обязательства осознанно допустил возможность изменения своих же границ.

  • тут встает другой вопрос - а зачем Азербайджану подписываться под таким документом? Надо понимать, что сверхдержавы предлагая Мадридские принципы фактически НЕ ПРИЗНАЮТ результатов войны и этим поддерживают Азербайджан. Но при этом, эти же самые сверхдержавы, приглашают Азербайджан на цивилизованный анализ того, что произошло и дают понять ему, что сам Азербайджан не смог раньше и уже не сможет никогда выполнить цивилизованно роль ОПЕКУНА армян Карабаха. Т.е. сверхдержавы как бы говорят, что мы НЕ ПРИЗНАЕМ РЕЗУЛЬТАТЫ ВОЙНЫ и этим не стимулируем военные сценарии для самоопределения во всем мире, но, при этом, мы считаем, что страны, которые оказались не способными обеспечить естественный и нормальный уровень саморазвития нацменьшинств должны сами отказаться от такой тяжелой ноши;

  • изучение Мадридских принципов также показывает, что тезис Азербайджана о том, что он готов предоставить армянам Нагорного Карабаха самый максимальный статус автономии не воспринимается серьезно никем;

  • надо еще зафиксировать то обстоятельство, что попытки Азербайджана поставить на первый план вывод армянских формирований из Зоны Безопасности (этот термин не мой и я прошу не критиковать меня ни армянам и ни азербайджанцам. Тут главное, что все поняли о каких территориях идет речь) не увенчались успехом. Никто кроме самого Азербайджана не поддержал тезис о безусловном выводе армянских формирований до начала предметного переговорного процесса. Т.е. НИКТО и не верит, что вывод армянских формирований из Зоны Безопасности в реальной жизни может способствовать решению этого конфликта;

  • важным обстоятельством надо зафиксировать тему возвращения беженцев. Вместе с необходимостью вывода армянских формирований Азербайджан ставит и второе предусловие или требование (кому как приятнее пусть так и считает) о безусловном возвращении беженцев до начала переговоров. Как видим, вопрос возвращения беженцев сопредседателями минской группы ставится не на первом месте и, соответственно, они считают, что этот вопрос должен решаться только после принципиального и официального признания сторонами Мадридских принципов. Т.е. и в этом вопросе Азербайджану не удалось переломить политико-дипломатический процесс;

  • однако Азербайджану удалось добиться того, что его не принуждают (об этом я уже писал) и, соответственно, сопредседатели не могут получить от Азербайджана согласия на повышение уровня доверия. Т.е. коль Азербайджану не удается убедить, что вывод войск из Зоны безопасности и вопрос возвращения беженцев является первостепенной задачей, то, соответственно, Азербайджан эффективно блокирует усилия минской группы по официальному признанию сторонами мадридских принципов;

  • что касается минской группы, то им действительно удалось в Мадридских принципах согласовать геополитические разногласия между собою и одновременно не иметь политических и юридических противоречий между принципами самоопределения и территориальной целостности. Однако, минская группа, которая действительно пытается продвигать вопросы путем выработки согласованных решений и без применения практики принуждения, сама встала перед проблемой. По крайней мере, одна сторона на деле эффективно противостоит Мадридским принципам. Впрочем, возможно и сама Армения не против, чтобы Азербайджан эффективно мешал этим принципам в претворении в жизнь.

  • такое положение дел, возможно, говорит о том, что Азербайджану удалось нащупать ту границу, где сопредседатели из-за собственных противоречий и/или мировосприятия не способны решительно блокировать такую политику Азербайджана. Тут даже возможна версия, что например, Россия и не была бы против, чтобы США и Франция стали реально принуждать стороны официально признать Мадридские принципы, но сама, по каким-то своим причинам, не хотела бы участвовать в этом процессе;

  • следующий момент, который я хочу представить, связан с тем, что сверхдержавам кажется, что при всех военных инцидентах, тем не менее, конфликт считается контролируемым и нет причин очень уж напрягаться, т.к. есть и другие проблемы. Тем более, что может оказаться так, что этот конфликт будет даже очень нужным для разборок между сверхдержавами в будущем.

Кажется, я сумел оформить наиболее важные и очевидные моменты. Теперь можно попробовать начать прогноз.

  • Первым делом я хочу отметить, что сверхдержавы кардинально не изменят Мадридские принципы в угоду одной из сторон. Единственный вариант отказа от Мадридских принципов - это если стороны сами между собой найдут иной путь;

  • Вторым делом я хочу изучить вероятность возможности сторон договориться между собой. На самом деле такой вариант кажется невероятным, но, тем не менее, я такой вариант допускаю. Я имею ввиду вариант, когда внутриармянская политическая системы изменится настолько, что вопрос Нагорного Карабаха может рассматриваться уже не как приоритет высокой важности, а как реальная угроза безопасности Армении и необходимости любыми путями его нейтрализовать. То, что я написал, на самом деле уже было в нашей новейшей истории, когда при первом президенте Левоне Тер-Петросяне началась политика по налаживанию нормальных и даже стратегических отношений с Турцией в первую очередь, путем вытеснения России из региона и снятия вопроса Нагорного Карабаха и снятия наиболее высоких претензий по вопросу Геноцида армян в Турции. Т.е. армянское руководство считало, что обеспечение физической безопасности армян и отказ от политических амбиций - есть меньшее из зол и что Турция с радостью поддержит такую политику, а Азербайджан будет вынужден из-за требований Турции взять на себя какие-то международные обязательства по обеспечению безопасности армянского населения Нагорного Карабаха. Естественно, что Нагорный Карабах должен был снова войти в состав Азербайджана. Мне представляется, что современные политические процессы в Армении имеют явно выраженные характеристики цветных революций и что к власти собираются придти политические силы, которые не предрасположены к сохранению НКР, да и не будут иметь претензий по Геноциду. Их расчет реальное и резкое улучшение отношения с Турцией и вместе с Турцией привести большую Европу и, соответственно, НАТО в наш регион. И не забыть - это чтобы наконец-то разорвать узы связывающие армянский народ и Армению с русской ущербной (это не моя позиция и я считаю что "новые армяне" именно так будут считать) цивилизацией. Тем более, что такой разрыв и есть тот ключик, который откроет путь и в Европу и в НАТО;

  • С учетом второго пункта, я считаю, что, видимо, строится вся турецко-азербайджанская политика. Если то, что я предположил, имеет право на существование, то получается очень рациональный вывод: Турции и Азербайджану надо всяческими путями не давать разрешения конфликту и ждать и ждать когда придет удобное время. И даже если мой прогноз по политическому антироссийскому переформатированию Армении не сбудется (а я только предполагал), то сработает второй фактор. Турция и Азербайджан продолжая блокировать экономическое развитие Армении будут ждать, когда Армения развалится как страна. Тут правда не все так просто и они понимают, что существует вероятность и вхождении Армении в состав России и тогда им уж точно не придется брать то что было почти что у них в руках. Но в любом случае, политика экономического блокирования Армении создает сильную неопределенность в будущем. А это значит что в будущем возможны варианты, которые будут и для Турции и для Азербайджана более выгодные, чем сегодня можно представить.

  • таким образом, несмотря на то, что победившая в войне армянская сторона более предрасположена к консервативным решениям, может оказаться что, именно Армении требуется максимально быстрое решение карабахского конфликта;

  • тут сразу появляются новые сценарии:

    • для ускорения решения конфликта сама Армения будет вынуждена искать пути быстрого решения;

    • в таком случае повышается вероятность провоцирования войны уже самой Арменией и попыткой взять под реальный и жесткий контроль все азербайджанские коммуникации. Интересно, что даже если военным путем не удастся этот контроль обеспечить, то все равно такая военная акция принесет выгоду. Т.е. этим, Армения как бы заставит понять Западу, что нельзя более тянуть с решением и этим будет способствовать, чтобы Запад стал принуждать Азербайджан к принятию Мадридских принципов. Конечно же, сразу соглашаясь вывести войска из новых территорий в случае подписанием Азербайджаном некого документа под диктовку минской группы (не Армении);

    • другой вариант, это ужесточение демократических возможностей в самой Армении. Точнее, действующая власть постарается сделать такую демократическую систему, где "новые армяне" не будут иметь никаких шансов для прихода к власти. Реально будут ограничены демократические свободы и будет выстроенная политически и экономически устойчивая коррупционная система. Это, возможно, будет именно тем вариантом, который и будет реализован. Но понятно, что внутренняя политическая напряженность может повторить события 1 марта 2008 года или закончиться более крутым Майданом. И тогда начнутся совершенно не прогнозируемые события и возможно даже военный конфликт между Арменией и НКР;

    • и что интересно. Если процессы пойдут по последнему сценарию, то реально появится перспектива вхождения Армении в состав России.


haqqin.az: Азербайджанские эксперты признали правомочность армян Карабаха на самоопределение

25 июля 2014 на сайте http://haqqin.az/ прочитал интересный материал "Вагиф Гусейнов за круглым столом" о понятиях самоопределения и территориальной целостности. Там обсуждали эти темы азербайджанские и один русский эксперты.

Совершенно естественно, что тема непосредственно касалась Нагорного Карабаха.

Учитывая, что сайт http://haqqin.az/ откровенно пропагандисткий и не претендует на хоть сколько-нибудь непредвзятое отношение к этой теме, было удивительно и очень интересно, что там был опубликован такой материал. Может быть я строго к ним отношусь и они действительно не занимаются пропагандой. :) Дай Бог...

В самом материале при обсуждении, азербайджанские эксперты согласились, что международное право на очень высоком уровне действительно признает ПРАВО НА САМООПРЕДЕЛЕНИЕ.

Было интересно, что эти эксперты привели веские доказательства, что понятие САМООПРЕДЕЛЕНИЕ действительно является международно признанным понятием.

Еще более было интересно, что азербайджанские эксперты совершенно не рассматривали вопрос о том, можно ли к армянам Нагорного Карабаха применять понятие САМООПРЕДЕЛЕНИЕ.

По материалу сложилось ощущение, что они не оспаривают право армян Нагорного Карабаха на САМООПРЕДЕЛЕНИЕ.

И это было удивительно. Такого я, кажется, ни разу не встречал в азербайджанском медийном пространстве, не говоря уж об официальном Баку.

Те же эксперты рассматривали и вопрос территориальной целостности и отмечали отсутствие в международном праве механизмов согласования проблем между ПРАВОМ НА САМООПРЕДЕЛЕНИЕ и ПРАВОМ НА ТЕРРИТОРИАЛЬНУЮ ЦЕЛОСТНОСТЬ ГОСУДАРСТВА.

По этим вопросам можно много писать, но я хочу лишь отметить, что на форуме Facebook к этому материалу я поделился о своем впечатлении в том, что было удивительно видеть, что азербайджанские эксперты не оспаривают право армян Нагорного Карабаха на самоопределение. И еще я указал, что на самом деле нет большого противоречия между этими принципами и о противоречии говорят когда не хотят найти решения.

Ну не буду более писать, а только хочу представить читателям весь разговор с неким Талятом Алигейдаром, который последовал после моего первого комментария.

========================================

Валерий Маркарян: Как армянин хочу поддержать Расима Агаева и предложить новую форму решения проблемы - «Самоопределение? Да! Но без сепаратизма! И без силового противодействия этому самоопределению!». Интересно согласится г-н Агаев с таким вариантом?

Фактически хочу предложить вывести разрушение территориальной целостности от самого принципа самоопределения. И необходимость выхода при самоопределении сделать связанным со стремлением нецивилизованного силового решения и/или при наличии антогонистических расхождений народов в силу своей ментальности. Что можно определить при переговорном процессе а не в условиях войны.

Талят Алигейдар: Решения в нынешних реалиях нет. Право на самоопределение противоречит праву на целостность. Это противоречие используется в политических целях теми государствами, которые могут позволить себе экспансию. Только в рамках евразийской интеграции при арбитраже России можно добиться примирения народов и изоляции националистов той и другой стороны.

Валерий Маркарян: Ув. Талят. Вы не правы. Решение есть и оно будет зафиксировано вне зависимости от того будет это нравится нам или вам.

Круглый стол мне чрезвычайно понравился, т.к. тут есть попытка понять суть проблемы. Заметьте, что все участники круглого стола согласились, что с правовой точки зрения принцип на самоопределение безупречен и нельзя его отрицать. Причем они не исключили правомерности этого приницпа для армян Нагорного Карабаха!!!

Круглый стол также особо подчеркнул, что нет признанных со стороны ООН процедур решения вопросов при запуске принципа самоопределения. Т.е. нет даже спора, что вопрос самоопределения является ЗАКОННЫМ. И это признается уже азербайджаснкими экспертами. Для этого понадобилось 26 лет. Но все равно радует что это произошло.

Что касается территориальной целостности, то кто сказал что в реальности существует такая проблема?

Ведь Ваше государство до сих пор не признает самого принципа самоопределения (что уже признают Ваши эксперты). А Вы не думали, что если Ваши власти откажутся от применения силы и признают факт и право на самоопределение и начнут переговоры с руководством НКР, то при этом могут появится возможности сохранения территориальной целостности?

Т.е. почему Вы сегодня уверены что в процессе переговоров этот вопрос не может быть решен в положительном плане для Вашей страны?

Вы скажете что не верите в такое? Но верить/не верить это не политическая и не правовая основа. Но такая позиция как раз и доказывает о наличии этнической несовместимости между НКР и Азербайджаном. А в таком случае конечно же о сохранении территориальной целостности и речи не может идти.

От Круглого стола мы имеем следующую формулу:

- право на самоопределение является безусловным и законным.

- стремление сохранить территориальную целостность является естественным и законным для государства.

- применение силы для подавления принципа на самоопределения и есть причина появления несовместимости двух международно признанных приницпов. Но международное право как раз не признает применения силы при самоопределении. Международное право признает применение силы при внешнем нападении на страну.

- осознанный отказ Азербайджана от цивилизованного мирного решения проблемы путем прямых и серьезных переговоров и есть причина как войны так и появления ложного представления что принцип на самоопределение конфликтует с принципом территориальной целостности.

Валерий Маркарян: Ув. Талят. Если интересно будет то предлагаю на досуге ознакомится с моей перепиской с Расимом Мусабековым. Очень интересно и по крайней мере на 4 года опережает этот круглый стол -http://valery-19570226.livejournal.com/30590.html

Талят Алигейдар: Уважаемый Маркарян, вы меня не опровергли, хотя пытались это сделать в длинной цепи логически разорванных суждений. Следующая ваша фраза построена в логике национализма ("о наличии этнической несовместимости между НКР и Азербайджаном") потому что наша история свидетельствует о примере иного рода и большей исторической протяженности. Армяне и азербайджанцы не только мирно сосуществовали в том же Карабахе, но и воевали с общими врагами и совместно строили новую жизнь. Следующая фраза: "От Круглого стола мы имеем следующую формулу: - право на самоопределение является безусловным и законным. - стремление сохранить территориальную целостность является естественным и законным для государства" - доказывает только то, что решения нет. Тут два взаимоисключающих принципа. Вы фактически это подтвердили. Они трактуются в зависимости от интересов конфликтующих государств. Выйти за пределы проблемы можно только вне взаимоотношений "национальных государств" - АР и РА при строительстве общего интеграционного пространства.

Талят Алигейдар: Расим Мусабеков - типичный зауряд-западник, вторичный либерал. О позиции либералов я сказал и этот момент здесь помещен.

Валерий Маркарян: Талят. Как раз Вы опровергли свою правоту. Я совершенно ясно и убедительно указал, что эти 2 приницпа входят в противоречие только и только в случае, если Азербайджан вместо мирных политических способов решения проблемы, которые появляются при самоопределении (она Азербайджан как член ООН просто обязался так действовать), прибегает к военной силе. Т.е. по сути действует вне рамок международного права, что по сути есть варварство.

Но не признавая самого факта самоопределения - делая такой вид (в отличи от ваших же экспертов в этом материле), Азербайджан создает ощущение, что оно само атаковано со стороны иного государства и вынуждена защищаться. Т.е. при таком положении дел действительно Азербайджан действует как бы цивилизиванно и в рамках международного права.

Вот в чем проблема и в том числе Миркадырова. Нынешняя политика властей Азербайджана как и все 26 лет - это не признавать самого факта САМООПРЕДЕЛЕНИЯ, т.к. признание этого факта покажет варварство и несоблюдение международного права.

Т.е. все кто публично будет признавать наличие факта САМООПРЕДЕЛЕНИЯ армян Нагорного Карабаха фактически этим подтверждают необоснованность азербайджанской позиции и ее незаконность. За что Миркадыров и сел куда положено и куда сядут все у кого есть собственное мнение.

Таким образом остается последнее - не признавая факта САМООПРЕДЕЛЕНИЯ армян Нагорного Карабаха Азербайджан ввел в обиход совершенно необоснованный и заведомо ложный тезис, что эти 2 приницпа прочиворечат друг другу. Начните переговоры с НКР и только тогда можно узнать - противоречат или нет эти 2 принципа.

Валерий Маркарян: Вы ранее писали: " Только в рамках евразийской интеграции при арбитраже России можно добиться примирения народов и изоляции националистов той и другой стороны.". Очень интересно, но откровенно не понятно как. Пока можно зафиксировать, что межнациональное примирение между нашими народами было под крылом России и это конечно факт. Но не надо забывать что этот исторический опыт был при условии отсуствия у наших народов самостоятельной государственности. А вот при наличи государственности у нас нет опыта мирного сосуществовании. Возможно это в Евразийском союзе я откровенно не представляю. Вы ведь и сами видите как в пику России действуют и казахстан и Белоруссия. Ведь уже понятно что они делают все чтобы это был именно экономический союз а не политический. Т.е. Евразийскому союзу пока не светит стать чем-то похожим на СССР, т.е. не светит иметь политическое руководство из Москвы. А коль так, то в чем Ваша уверенность я не представляю.

Талят Алигейдар: Маркарян, националистам трудно понять некоторые факты, как, к примеру и тот факт, что самоидентификация, типа "я армянин" исключительно усеченная, и предвзятая, потому что есть и другие определения армянина - интернациональные - либеральные и социалистические... Я уже писал об этом и ради экономии времени повторяться не буду.

1. Националистические аргументы со спекуляцией на принципе самоопределения отнюдь не безукоризненны. Вам в ответ противная сторона говорит, что самоопределение армян уже произошло и все последующие практики такого рода (в Карабахе и гипотетически в Краснодарском крае) не признаются как минимум теми у кого эту территорию хотят отнять БЕЗ СОГЛАСИЯ ЭТОГО ГОСУДАРСТВА, - а это прописанная международная норма - на, что вы не обращаете внимания. Претензии на присоединение новых территорий населенных своим этносом называется ирредентизмом. Поинтересуйтесь. Самоопределение армян Карабаха (Арцаха) не может быть безупречным в правовом смысле без учета мнения изгнанных азербайджанцев. И это очевидно. Повторяю, эти два принципа противоречат другу другу и используются в политических целях в прямой связи с интересами сторон. Зачем вы отгораживаетесь от реальности за частоколом идеологем (единиц ценностной информации)? Если бы принцип самоопределения был доминантным и общепризнанным, то все прочие государства что смотрят на конфликт со стороны признали бы правоту армянских националистов. Даже Россия не делает исключения для члена ОДКБ. То есть этого нет именно в силу того, что наличествует противоречие "целостности" и "самоопределения".

2. Эта ваша цитата: "Межнациональное примирение между нашими народами было под крылом России и это конечно факт. Но не надо забывать что этот исторический опыт был при условии отсутствия у наших народов самостоятельной государственности". В этом все дело. Но и тут вы не видите сути, потому что пребываете в кабале национализма. Примирение состоялось потому, что армяне и азербайджанцы, будучи большевиками не могли поступить иначе: они понимали, что интересы народов (трудящихся) - армян и азербайджанцев полностью совпадают. А вот, те кто были до советизации - дашнаки и мусаватисты - пролили реки крови и никогда не могли договориться, вопреки нажиму Англии (Антанты).

Не удивляет ваш пессимизм насчёт будущего евразийского интеграционного проекта. Националистам всех мастей такой союз враждебен. Отсюда - кривые толкования противоречий и нежелание признать евразийский союз как единственно возможный путь избавления от межнациональных конфликтов и всестороннего прогресса наших народов.

Валерий Маркарян: Жаль что Вы уходите от темы и иное вставляете.

1. Я говорил о САМООПРЕДЕЛЕНИИ и не говорил что это должно быть связано обязательно с выходом из состава. Международное право не ставит условия для САМООПРЕДЕЛЕНИЯ. Выход из состава может быть расмотрен для каждого конкретного случая. Например, Азербайджан ВЫШЕЛ из состава СССР без согласия последнего, т.е. самоопределился и ВЫШЕЛ. И что? Причем тут национализм? Причем тут мусаватисты с дашнаками?

2. Вы напрасно эксплатируете тему того что армяне уже самоопределились. Это по крайней мере не честно. Турки самоопределились только в нашем регионе 3 раза: Турция, Азербайджан и Сев.Кипр. Так что это не корректно так про армян писать.

3. Про "БЕЗ СОГЛАСИЯ ЭТОГО ГОСУДАРСТВА". Снова напомню - нынешний Азербайджан вышел из состава СССР без его согласия. Он вышел до официального распада СССР. И не Азербайджану утверждать, что БЕЗ СОГЛАСИЯ ЭТОГО ГОСУДАРСТВА не может быть САМООПРЕДЕЛЕНИЯ. Да сами посмотрите. Во всем мире самоопределелись десятки стран а с согласия только несколько стран - например, Чехия и Словакия. Даже не могу вспомнить еще кто так был.

4. Вы переводите разговор в иную тему. Я же говорю, что у нас нет проблемы ТЕРРИТОРИАЛЬНОЙ ЦЕЛОСТНОСТИ. У нас проблема в другом. Ваша страна отказывается В ПРИНЦИПЕ ПРИЗНАТЬ ПРАВОМОЧНОСТЬ САМООПРЕДЕЛЕНИЯ армян Нагорного Карабаха вне зависимости от того хотят они самого выхода или готовы на автономию. В этом материале впервые я прочитал что на экспертном уровне стали признавать что САМООПРЕДЕЛЕНИЕ армян в правовом смысле безупречно. Не ВЫХОД из состава а именно право на САМООПРЕДЕЛЕНИЕ.

5. Конечно же при САМООПРЕДЕЛЕНИИ нужен референдум и если в нем не участвует другая этническая часть то это безусловно лишает этот референдум безупречности. Вы тут правы. Но надо понимать, что бойкотирование референдума МАЛОЧИСЛЕННОЙ ЭТНИЧЕСКОЙ ЧАСТЬЮ не повышает безупречности их НЕ СОГЛАСИЯ. Почему они думают, что МЕНЬШЕНСТВО имеет право БЛОКИРОВАТЬ волю большинства? Не думали об этом?

6. Что касается интеграции с Россией то тут нет и духа национализма с моей стороны. Вы что-то путаете. Я только указал, что у нас нет опыта мирного совместного проживания в условиях независимых государств. Что Вы при этом признали конечно. У нас был долгий опыт при правлении Персии и долгий опыт при правлении России и СССР.

7. Да. Большевики и ваши и наши не представляли человеконенавистнических целей и методов. Но где они эти большевики сегодня? Я только высказал сомнение что Евроазийский союз может решить эти задачи. Если может то я только рад. Но я не представляю как это он может. А Вы не пытаетесь даже спрогнозировать как это может быть сделано и сразу меня обвиняете в национализме. Не глупо?

8. И наконец последнее. В жизни есть поняте РАЗВОД. Семьи разводятся. Имеют детей, понимают что много плохого в разводе, но разводятся. Даже в законах есть порядок развода. В том числе и в законах Вашей страны. Принцип САМООПРЕДЕЛЕНИЯ - это и есть ключ для развода в международном праве. А как будут квартиру делить - это второй вопрос.

=============


P.S. Вот такой разговор. Возможно для нынешнего читателя такой разговор и не очень актуален, т.к. в основном люди не пытаются понять, договориться, а пытаются продвигать собственные убеждения, но для читалеля из будущего и тем более для исследователя из будущего этот разговор может помочь понять что-то важное и нужное.

«ԿՈՄՈՒՆԻՍՏ ՀԱՅԵՐԻ» ԵՎ «ՀԱՅ ԿՈՄՈՒՆԻՍՏՆԵՐԻ» ՄԱՍԻՆ

Մայիսի 23-ին «ԱԶԳ» օրաթերթը հրապարակեց Հակոբ Ավետիքյանի «Կոմունիստ հայը» խմբագրականը: Անկեղծ խոստովանեմ, որ ես շատ տպավորված եմ այդ նյութով եւ համարում եմ դա լրագրողական գլուխգործոցՙ սեփական եւ ոչ սեփական ասած-չասածով այդքան շերտեր մերկացնել եւ ստիպել մտածել... Զարմանալի է: Շնորհակալություն հեղինակին:

Քանի որ հրապարակվեց Կառլեն Դալլաքյանի բանաձեւըՙ «հայ կոմունիստներ» եւ «կոմունիստ հայեր» հասկացությունները, ապա փորձենք հասկանալ, թե այդ ամենը ինչի կբերի:

Երեւի թե «կոմունիստ հայ» հասկացության տակ խմբագիրը ի նկատի ունի այն հայերին, որոնք փաստորեն ապազգային են իրենց գաղափարներով եւ գործերով: Արդեն հասկացանք, որ դրանց ցուցակում է նա եւ Անաստաս Միկոյանը:

Համապատասխանաբար, «հայ կոմունիստները» նրանք են, որոնք բոլոր պայմաններում մնում էին հայրենասեր եւ ամեն ինչ անում էին, որ Հայաստանը զարգանա եւ հայ ժողովուրդը լինի պաշտպանված եւ բարեկեցիկ: Երեւի թե անհրաժեշտ է այս դեպքում եւս անուն հրապարակելՙ Կարեն Դեմիրճյան:

«Ազգ»ը նույն համարում հրապարակում է Միկոյանի «Կովկասի հարցի շուրջ» հայտնի նամակը Լենինին: Տպավորություն է ստեղծվում, որ այդ նամակի հրապարակմամբ վերջնականապես մերկացվում է «կոմունիստ հայ»-ի անբարոյական, ապազգային եւ օտարամոլ էությունը: Կարելի է ասել, որ դա վերջին մեխն է «կոմունիստ հայ»-ի դագաղին: Միգուցե Պատմությունը հենց այդպես էլ գրանցի:

Սակայն ես ընթերցողին առաջարկում եմ չշտապել եւ փորձել ավելի խորն ուսումնասիրել այս ամենը:

«Կոմունիստ հայ»-երի մոտեցումները հետեւյալն էր ՙ

ա. Մեր ժողովրդին անկախ պետականությունը անհրաժեշտ չէ եւ ավելի կարեւոր է ապահովել ժողովրդի ֆիզիկական անվտանգությունը եւ տալ աշխատանքի եւ բարեկեցության հնարավորություն:

բ. Լինելով գերպետության հովանավորության ներքոՙ նպաստել միջազգային կոմունիզմի հաղթանակին եւ այդ ճանապարհով օգնել թուրք ժողովրդին ազատվելու իր հանցավոր կառավարման համակարգից եւ հասնել նրան, որ մեր տարածաշրջանի բոլոր հարեւան ժողովուրդները ունենան միմյանց հետ բարեկամական հարաբերություններ: Դրանով կարելի է հասնել նաեւ նրան, որ Արեւմտյան Հայաստանից մեր փախստականների գոնե մի մասը կարողանա վերադառնալ սեփական տները: Դա առավելագույն ցանկալի նպատակն է այդ հարցում:

գ. Քանի որ Թուրքիայում ցեղասպանության հետեւանքով ոչնչացված է հայությունը, ապա ուժի ճանապարհով գրավելով այդ տարածքներըՙ անկախ Հայաստանի ղեկավարները անպայման «ցեղասպանություն» կգործեն այդ նույն տարածքներում բնակվող թուրքերի եւ քրդերի հանդեպ եւ դա անթույլատրելի է :

դ. Հայ ժողովուրդը ապրելով ռուս ժողովրդի հետ մեկ ընտանիքում (պետությունում)ՙ կունենա աննախադեպ զարգացման հնարավորություն եւ փայլուն ապագա:

«Հայ կոմունիստ»-երի մոտեցումները հետեւյալն էին ՙ

ա. Կլինի՞, թե՞ չի լինի կոմունիզմը, դա իհարկե հետաքրքրական է, սակայն քանի որ Հայաստանը չունի անկախություն եւ մտնում է կոմունիստական Ռուսաստանի կազմը, ապա ոչ մի վատ բան չկա, եթե մենք եւս Հայաստանում կառուցենք այդ կոմունիզմը եւ ամեն ինչ անենք, որ հայ ժողովուրդը վերածնվի եւ ապրի անվտանգ ու երջանիկ:

բ. Ամեն ինչ անենք, որ կոմունիստական Ռուսաստանից բերենք Հայաստան այն ամենը, ինչը հնարավոր է բերելՙ ֆինանսներ, ռեսուրսներ, գործարաններ, դպրոցներ, ԲՈՒՀ-եր, գիտություն, քաղաքակրթություն, գրքեր, ցեմենտ, հաստոցներ, հաց, կարագ, երշիկ, պահածոներ, ծանոթություններ, լավ հարաբերություններ, բարձր կենսամակարդակ... եւ ինչո՞ւ ոչՙ կաշառակերություն (առանց դրա ո՞նց բերել այդ ամենը):

գ. Զուգահեռ այդ ամենին, նպաստել հայրենասիրական դաստիարակությանը, հայրենասիրական մտավորականության ձեւավորմանը, մշակույթի, սպորտի, գիտության զարգացմանը...

Իսկ հիմա եկեք փորձենք հասկանալ, թե ինչի հասան «կոմունիստ հայեր»-ը եւ ինչի հասան «հայ կոմունիստներ»-ը:

«Կոմունիստ հայեր»-ը միանգամից հրաժարվեցին անկախությունից , հրաժարվեցին «Սեւրի պայմանագրից», ստորագրեցին Կարսի պայմանագիրը եւ հավանություն տվեցին 1921 թ. ռուս-թուրքական պայմանագրին, հալածեցին անկախ Հայաստանի կողմնակիցներին եւ ապահովեցին խաղաղ կյանք: Հայաստանում հայ մշակը իսկապես կարող էր աշխատել դաշտում եւ չվախենալ նրանից, որ թշնամին (թուրքը) կգա : «Կոմունիստ հայեր»-ը ստիպում են, որ բոլոր երեխաները սովորեն դպրոցներում: Եվ խնդրում եմ ուշադրութչյունՙ ոչ միայն սովորել մարքսիզմ-լենինիզմ, այլ նաեւ ֆիզիկա, քիմիա, մաթեմատիկա, հայոց լեզու, գրականություն, պատմություն... «Կոմունիստ հայեր»-ը ստիպում են, որ բոլոր տղամարդիկ աշխատեն գործարաններում, երկաթգծի համակարգում, դաշտերում... «Կոմունիստ հայեր»-ը ստիպում են, որ բոլոր կանայք եւս լինեն գրագետ, լինեն առողջ, լինեն հանգիստ:

Սակայն դրա համար անհրաժեշտ էր վճարել:

Եթե Թուրքիայում հայ լինելու համար վճարվում էր սեփական անվտանգությունով, վիրավորանքներով եւ սեփական կյանքի կորստով, ապա Սովետական Միությունում մեր ժողովուրդը վճարում էր նրանով, որ չպիտի հիշեր եւ հարգեր իր սեփական հերոսներին, պիտի «ազգի դավաճաններ» հայթայթեր, որ միջազգային կոմունիզմի համար զոհաբերություն կատարեր... (Կասե՞քՙ բարբարոսություն է: Իհարկե բարբարոսություն է:) Եվ կատարեց: Տասնյակ հազարավոր հայրենասեր եւ առաջադեմ մեր հայրենակիցներ հալածվեցին եւ սպանվեցին եւ կամ ստիպված լքեցին Հայաստանը:

Մե՞ծ ցավ է: Իհարկե, մե՛ծ:

Բայց չմոռանանք, որ լինել հայ սեփական հայրենիքում միաժամանակ լինելով Թուրքիայի հպատակ, մեզ արժեցավ առնվազն 1.5 միլիոն զոհ, զանգվածային բռնագաղթ եւ հայրենազրկում:

Իսկ ապրել ռուսական տիրակալության տակ եւ ներգրավվել կոմունիստական շինարարության մեջ մեզանից պահանջվեց միայն (այո՛, ցավոք, այլ հարմար բառ չկա) մի քանի տասնյակ հազարավոր մարդու զոհաբերություն: Եվ դրա դիմաց մենք ունենք իրական Հայաստան, ունենք սեփական դպրոց , ունենք իրավունք Հայաստանում խոսելու հայերեն , ունենք իրավունք սովորելու մեր իսկ պատմությունը, ունենք իրավունք կերտելու մեր պետականությունը: Երեւանից ռադիոհաղորդումը համայն հայության համար սկսվում էր հետեւյալ խոսքերովՙ «Երեւանն է խոսում» ... Եվ ամբողջ աշխարհի հայությունը լսելով չէր հավատում, որ դա իրականություն է: Երջանկության արցունքները չէր թաքցնում ոչ ոք... Մեր մշակույթի գործիչները արտասահմանում շրջապատվում էին սիրով եւ հարգանքով... Եվ այդ ամենի համար պահանջվում էր միայն չունենալ անկախ պետականություն : Այսինքն այնՙինչ ասում էին «կոմունիստ հայերը» :

Սակայն ժամանակները փոխվում էին: Այլեւս զանգվածային սպանություններ եւ հալածանքներ չկային: Ավարտվեց 1945 թվականի մեծ եւ դաժան պարերազմը: Մեր ժողովուրդը սկսեց ապրել:

Եվ եկան այն տարիները, երբ Կարեն Դեմիրճյանը իր ընկերների հետ կառուցում էր Հայաստանը: Այդ ընկերների մեջ կար եւ Կառլեն Դալլաքյանը:

Արդեն նոր ժամանակներ էին: Ղեկավարների նոր սերունդը կարող էր ունենալ սեփական (առանց բարձրաձայնելու իրավունքի իհարկե) կարծիք, որը նախօրոք չէր համաձայնեցված Ռուսաստանի հետ: Արդեն կարելի էր մտցնել «կոմունիստ հայեր» եւ «հայ կոմունիստներ» հասկացությունները: Ի՞նչ կա որ: Ստալինը մահացել էր եւ իրեն արդեն դագաղից հանել ու նորից թաղել էին: Ումի՞ց վախենալ:

Եվ դա իրականում շատ լավ էր՝ ունենալ սեփական կարծիք, ինչը մեծ հարստություն է:

Իհարկե կարելի է ձեռքի հետ աղավաղել «կոմունիստ հայերի» դիրքորոշումները եւ երազանքները: Կարելի է նրանց անվանել ապազգային, ինչպես իրենք էլ իրենց հերթին ուրիշներին էին անվանումՙ «ազգի դավաճան»:

1974 թվականն էր։ Հայրիկս գնել էր «ՎԱԶ 2103» ավտոմեքենա։ «Քաղսովետում» կաշառք էր տվել, որ անօրեն տեղադրված ավտոտնակը օրինականացվի։ Գումարը վերցրել էին եւ խոստացել ամեն ինչ անել։ Բայց տես ի՞նչ եղավ։ Հայաստանի Կոմկուսի առաջին քարտուղար նշանակվեց «հայ կոմունիստ» Կարեն Դեմիրչյանը։

Մի քանի օր հետո «քաղսովետի» կաշառք վերցնողը եկավ մեր տուն եւ վերադարձրեց այդ գումարը, ասելով որ դրա կարիքը չկա, որ մենք բոլորս հայ ենք, որ իհարկե պիտի իրար օգնենք եւ հավաստիացրեց որ ավտոտնակի կարգավիճակը չի փոխվի։

Նոր ժամանակներ էին։ «Կոմունիստ հայերի» փոխարեն երեւան էին եկել «հայ կոմունիստները»։

2-3 ամիս հետո նույն մարդը եկավ եւ պահանջեց որ կաշառքը նորից մենք վերադարձնենք... 2-3 ամիս հետո կաշառակեր համակարգը հասկացավ որ ոչ մի խնդիր չկա իրենց համար եւ իրենք շարունակեցին այն ինչ անում էին առնվազն 60-ական թվականերից։


(բացակայում է «ԱԶԳ» թերթում)

Հայաստանում կաշառակերությունը նոր վերելք ապրեց... Բայց դրա մասին եկեք չխոսենք: Կարեւոր է, որ «հայ կոմունիստներ» եկան իշխանության: Եվ կարեոր չէ, որ 1988 թվականին երկրաշարժի ժամանակ Լենինականի բարձրահարկ շենքերը փլվեցին. այդ շենքերը կառուցվել էին «հայ կոմունիստների» ժամանակ: Դա կարեւոր չէ: Զոհ է եղե՞լ: Դե դա ի՞նչ խնդիր է որ: Մեր ժողովուրդը զոհ տալու հարցում սովոր է եւ չի զարմանում:

Ավելի կարեւոր է, որ «հայ կոմունիստներ» եկան իշխանության եւ ապահովեցին պետականության վերածնունդը: Նրանք լավագույնս «քամեցին» Խ. Միության ռեսուրսները ի շահ մեր ժողովրդի: Հետո իրենք առանց արյունի իշխանությունը տվեցին հայ քաղաքական եւ ժողովրդական նոր առաջնորդներին, քանի որ իրենք իրենց պատմական առաքելությունը կատարեցին եւ հարգված մնացին մեր ժողովրդի կողմից:

Եվ նորից կարեւոր չէ, որ այդ «հայ կոմունիստները» օգտվում էին հայ ժողովրդի հարգանքից ավելի շատ այն պատճառով, որ, ի դեմս իրենց, ժողովուրդը հարգում եւ հիշում էր «կոմունիստ հայերին»:

Կարեւոր չէ նաեւ այն, որ 1988 թվականին հայկական ազգային վերածնունդի պահին մեկ մարդու նման մեր ժողովուրդը ընտրեց ազգային շահը օտարամոլության փոխարեն, իսկ այսօր այդ նույն ժողովուրդը մտածում է փախչել Ռուսաստան եւ ստանալ ռուսական քաղաքացիություն:

Կարեւոր չէ նաեւ, որ 1988 թվականին մենք մեկ մարդու պես ասացինք, որ ընդունակ ենք պետականություն կերտել առանց ռուսական խորհուրդների եւ դրածոների, իսկ 2014 թվականին աջ ու ձախ գոռալՙ որ մենք ընդունակ չենք սեփական պետականություն ունենալ եւ հայրենասիրության վառ օրինակ է պետական մարմինների ցանկացած օրինական որոշումը արժեքազրկել եւ չընդունել :

Կարեւոր չէ նաեւ, որ մի կողմից մեր քաղաքական վերնախավը իշխանությունը օգտագործում է որպես սեփական բարեկեցության աղբյուր, իսկ մյուս կողմից իրենց հետ պայքարող ընդդիմությունը նույնն է ուզում եւ միայն ինչ-ինչ բառերի միջոցով փորձում է դա թաքցնել եւ արժեքազրկել պետական կառույցների գործունեությունը ու լինել ամեն ինչի դեմ:

Բայց ես շեղվեցի: Կներեք: Ես ուրիշ բանի մասին էի խոսում: Եկեք ամեն մեկս «կոմունիստ հայ»-ի դագաղի վերջին մեխին վերջին հարվածը տանք, հետո գնանք ռուսական դեսպանություն եւ ստանանք քաղաքացիություն, հետո գնանք «Զվարթնոց» օդանավակայան (քանի չեն քանդել) եւ անջատենք լույսը Հայաստանի եւ օտարության մեջ մեծ հիասթափությամբ ռադիոյով ապարդյուն որոնել «Երեւանն է խոսումը» :

Իսկ ավելի լավ կլինի, որ մեր հանրությունը հասկանա մի շատ պարզ ճշմարտությունՙ եւ «կոմունիստ հայերը», եւ «հայ կոմունիստները», եւ «ոչ կոմունիստ հայերը», եւ «երիտհայերը», եւ մենք բոլորս հայրենասեր ենք, բոլորս ուզում ենք, որ Հայաստանը լինի զարգացած եւ առաջադեմ երկիր, որ հայ ժողովուրդը օտարության չձգտի... Եվ դրա համար անհրաժեշտ է հասկանալ, որ մենք չունենք իրավունք ամաչելու մեր նախկին առաջնորդների համար եւ պարտավոր ենք իրենց հիշել եւ հարգել: Այդ թվումՙ արձաններ տեղադրել ...

Իհարկե, եթե ինքնահաստատման բարդույթ եւ թշնամիների անհրաժեշտություն չունենք:

Հ.Գ. Ուզում եմ խնդրել ընթերցողին, որ նա կարդա Անաստաս Միկոյանի «Կովկասի հարցի շուրջը» նամակը Լենինին եւ կարդա Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի 1997 թվականի «Պատերազմ թե՞ խաղաղություն» հայտնի հոդվածը եւ փորձի տեսնել թե ինչ տարբերություններ կան այս երկու հեղինակների մոտ։ Փորձի բացատրություն գտնի թե ինչո՞ւ Հայոց Համազգային Շարժման անվիճելի առաջնորդը, Անկախ Հայաստնի Անդրանիկ Նախագահը փաստորեն առաջարկեց ԵՐԿՐՈՐԴ ԿԱՐՍԻ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ ՍՏՈՐԱԳՐԵԼ։ Ինչո՞ւ։ Չէ՞ որ, պատճառները որոնք հիմք եղան Անաստաս Միկոյանի մոտեցումների համար չեն հեռացել մեր ազգի քաղաքական օրակարգից։ Մնացել է միայն այդ բարդ հարցերից խուսափելըՙ ազգի դավաճաններ որոնելով եւ ձեւացնելով որ ոչ մի խնդիր էլ չկա...

(բացակայում է «ԱԶԳ» թերթում)

Խմբագրի կողմից.- Սա միակ անդրադարձը չէ նախորդ շաբաթ տպված իմ սյունակի: Դրանցից ընտրեցինք մեր թերթի ինտերնետային ծառայության պատասխանատուի հոդվածը, որն ավելի հանգամանալից է:

Կարելի է այդ հոդվածին պատասխանել (եւ կարծում եմՙ թեման ամենեւին չի սպառվել) ավելի մանրամասն: Սակայն տեղի սղությունը ստիպում է ինձ բավարարվել մեկ դիտարկմամբ:

Իմ հոդվածում ուղիղ գծային եւ ժամանակագրական սահմանազատման փորձ չեմ կատարել «հայ կոմունիստների» ու «կոմունիստ հայերի» միջեւ: Այդ երկու «տեսակի» հայերը, եթե կարելի է այսպես արտահայտվել, սովետական 70 տարիների ընթացքում ապրել ու գործել են կողք¬կողքի, իրար մեջ, հաճախ ընդելուզված միեւնույն պաշտոններում: Փաստելու համար իմ ասածը, բավական է նշել Ս. Հայաստանի Կենտկոմի մեր երկու քարտուղարներինՙ Ալեքսանդր Մյասնիկյանին եւ Աղասի Խանջյանին, որոնց ճակատագիրը հայտնի է բոլորիս: Մյուսներից կարելի է նշել նրանց ժամանակ ու նրանց կողքին գործող տխրահռչակ Մուղդուսուն:

Երկրրոդՙ ուզում եմ վերհիշեցնել հիշյալ սյունակում ընդգծածս. եթե Անաստաս Միկոյանը արժանի լիներ Երեւանում արձան կամ հուշարձան ունենալու պատվին, հայ կոմունիստները կանեին դա...

Հ. Ա.


РЕЙС MH370

Хочу сразу отметить, что я не владею никакой особой информацией о потерянном самолете рейса MH370 и, более того, даже та информация, которая имеется в открытых источниках, мною не особо отслеживается.

Но у меня есть одна гипотеза и я просто хотел бы ее "застолбить" для истории. А вдруг она окажется близкой к правде?

Итак, что мы имеем?

Самолет вылетел. Куда-то летел. Не долетел туда где его ждали. Его не нашли ни в одном аэропорту, куда он физически мог долететь. И еще одно важное обстоятельство: нигде не нашли обломков этого самолета.

Моя гипотеза простая.

Был террористический акт по угону самолета. Террористам удалось получить контроль над самолетом и они на нем улетели в каком-то направлении.

В известном только им квадрате мирового океана их ждали те кто должен был их ждать.

Террористы нормально приводнились на морскую поверхность. Сами террористы покинули самолет и перебралить на кораболь тех кто их ждал.

Сам самолет медленно стал тонуть и утонул, забрав с собой всех пассажиров.

В этом и есть причина отсутствия следов крушения.

Чтобы найти сам самолет надо заранее знать координаты его приводнения.